Hierna… zaten we op een wolk door Michel Krielaars, NRC 21 februari 2020.

Een wijze vriend van me is oud en der dagen zat. Zijn vrouw is vorig jaar overleden, hij heeft twee versleten heupen en zit, naar eigen zeggen, tegen een depressie aan. Het liefst zou hij dood willen, vertelde hij me onlangs, waarna we het geanimeerd over onze favoriete schrijvers kregen.

Ik juich zijn wens niet toe. Vooral omdat ik hem dan zal missen, want ik heb altijd veel aan zijn verstandige woorden over de zin en onzin van deze tijd.

Bij thuiskomst liet ik me troosten door een schrijver die ons beiden weet te bekoren: Kurt Tucholsky. Ter gelegenheid van het feit dat hij 130 jaar geleden geboren werd, is de bloemlezing Hierna… zaten we op een wolk verschenen, met columns die hij tussen 1925 en 1928 voor Die Weltbühne schreef onder de naam Kaspar Hauser, een van zijn vele pseudoniemen.

Anders dan zijn politieke columns, waarin hij als overtuigd pacifist en democraat met veel ironie het opkomend nationaalsocialisme hekelt, gaan deze stukjes over twee mannen die, zittend op een wolk in het hiernamaals, commentaar leveren op het aardse bestaan. Ik zag mijn vriend al tussen hen in zitten en snakte bijna zelf naar een plaats aan de hemel.

Zo vraagt de ene wolkenzitter aan de ander of deze er erg naar heeft uit gezien om in het hiernamaals te komen. Het antwoord luidt bevestigend: ‘Ik heb mijn hele leven al honger gehad. Honger naar geld en ook: honger naar vrouwen en toen dat voorbij was, ook: honger naar stilte. Oh, zo’n honger naar rust. En nog meer: honger naar voltooiing. Niets meer hoeven – niet langer door de tijd hoeven reizen.’

Ook hebben ze het over een hoge ambtenaar die net is ‘afgeleverd’ om niets van hem heel te laten: ‘Hij had zijn hele leven rondgespetterd in een vijver van belangrijkheid en hij droop er nog van toen hij aankwam.’ In het hiernamaals ontmoet die ambtenaar zijn oude vrienden, die hem vertellen hoe ze op aarde werkelijk over hem dachten. Van ontzetting sterft hij nu een tweede keer, om in het niets op te lossen.

En dan is er hun vermakelijke conversatie over de vraag of je tijdens je leven tegen je vrienden wel hebt gezegd wat je werkelijk van hen vindt. De een antwoordt: ‘… vriendschap is gebaseerd op het feit dat niet alles wordt gezegd, alleen op die manier is het mogelijk om samen te zijn. Dat is niet liegen, dat is iets anders…’ Om er even later aan toe te voegen: ‘Maar had ik over Bruno moeten zeggen, dat hij eigenlijk een volgevreten baby was, die alleen maar met ons te maken wilde hebben wanneer hij ons kon benijden of verachten, maar dat je niets van hem mocht verlangen, zelfs niet iets kleins’.

Natuurlijk lees je Tucholsky het liefst in het Duits, al was het maar omdat zijn humor dan nog scherper is. De publicatie van Hierna… zaten we op een wolk is dan ook een aanmoediging om zijn verzameld werk te herlezen.

Hierna… zaten we op een wolk door Michel Krielaars, NRC 21 februari 2020.
Schuiven naar boven